Dlaczego stan zapalny dziąseł i przyzębia jest niebezpieczny dla ogólnego stanu zdrowia?

autor: Dr n.med.Agnieszka A.Pawlik

Wstęp
Czy krwawiące dziąsła, choroba przyzębia mogą mieć wpływ na ogólny stan zdrowia?
Dotychczas powszechnie uważano, iż występowanie i przebieg ich w obrębie jamy ustnej jest wynikiem lub następstwem chorób ogólnoustrojowych. Odwrotna zależność, uznająca otaczające zęby tkanki (przyzębie) jako miejsce zakażenia drobnoustrojami oraz produkcji toksycznych substancji, które dostając się do układu krążenia mają znaczenie ogólnoustrojowe i wpływ na przebieg szeregu chorób jest tematem badań klinicznych i dyskusji akademickich ostatnich lat. Tym samym zwraca się uwagę, na dwukierunkową relację, w której choroby przyzębia szkodliwie wpływają na przebieg niektórych chorób ogólnoustrojowych,a patologie ogólne wywołują zaostrzenie choroby przyzębia. 
To nowe spojrzenie ma szczególne znaczenie. Traktuje ono terapię chorego przyzębia, stanu zapalnego dziąseł jako postępowanie niezbędne dla zdrowia publicznego. A tym samym prostą, automatycznie wykonywaną czynność szczotkowania zębów i utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej podnosi do rangi profilaktycznej w stosunku do szeregu poważnych chorób ogólnych.
Niektóre elementy tego zagadnienia znane były od dawna, jak np. ryzyko zapalenia mięśnia sercowego bakteriami, których źródłem są kieszonki dziąsłowe, inne jak związek przebiegu ciąży i porodu z zapaleniem przyzębia znane są od niedawna.

Choroby sercowo-naczyniowe (miażdżyca, zawał mięśnia sercowego, udar mózgu)
Miażdżyca, w związku z konsekwencjami jakie daje, szczególnie chorobą niedokrwienną
mięśnia sercowego, a przede wszystkim z zawałem serca czy zmianami w naczyniach mózgowych, po udar mózgu włącznie,  jest najczęstszą przyczyną zachorowalności i śmiertelności w krajach rozwiniętych.
Podobnie jak zapalenie dziąseł i przyzębia, miażdżycę wywołuje wiele czynników. Wpływ na nią ma środowisko i obciążenie genetyczne. Wspólne są też  niektóre czynniki ryzyka np. palenie tytoniu, cukrzyca, stres, styl życia. A wiele wskazuje na to,  że i podobna jest ich etiopatogeneza.
Dawno już straciła na aktualności teoria, że miażdżyca jest jedynie skutkiem odkładania się lipidów (cholesterolu), włóknika i płytek krwi na wewnętrznej ścianie naczyń krwionośnych. Badania ostatnich lat sugerują,iż częste, powtarzalne urazy ściany tętnic wywołane bakteriami, które dostają się do układu krążenia, upośledzają  jej jednolitość. Wraz z nadmierną ilością frakcji LDL cholesterolu,  we krwi uruchamia się miejscowa reakcja, która prowadzi do tworzenia blaszki miażdżycowej. Dodatkowo krzepnięcie krwi i powstanie w tym miejscu zakrzepu zwęża światło naczynia. Przepływ krwi zostaje upośledzony. A jaki ma to związek z chorymi dziąsłami i przyzębiem? 
Ponieważ główną przyczyną zapalenia dziąseł i przyzębia są bakterie płytki nazębnej, teoria zatoru bakteryjnego dowodzi, iż dostając się do naczyń krwionośnych, bakterie te mogą uczestniczyć w tworzeniu zmian miażdżycowych. Co więcej, niektóre z nich dodatkowo mają zdolność  inicjowania skrzepów. Niezauważalne epizody obecności bakterii w krwiobiegu osłabiają otoczkę blaszki miażdżycowej i mogą prowadzić do jej pęknięcia. A to w najgorszej wersji prowadzi do ostrej fazy choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego czyli zawału lub udaru mózgu. 
Inna teoria- cytokinowa zakłada, że pojawiające się miejscowo szkodliwe substancje w zapalnie zmienionych dziąsłach, dostając się do układu krążenia, zwiększają ryzyko pojawienia się tzw. aktywnych blaszek miażdżycowych i całkowitego zamknięcia naczynia krwionośnego.
Ocenia  się,że wpływ zapalenia dziąseł i przyzębia na  choroby sercowo-naczyniowe może być porównywalny z tym, jaki ma na nie palenie papierosów, a obecność przewlekłe i  nieleczone zapalenie zwiększa ryzyko zawału mięśnia sercowego ponad dwukrotnie.

Cukrzyca
Nie ma wątpliwości co do tego, że istnieje zależność pomiędzy występowaniem cukrzycy a zapaleniem dziąseł i przyzębia. Częściej spotyka się  te zmiany i w stopniu bardziej zaawansowanym u osób z nie wyrównaną cukrzycą, w porównaniu z osobami ze zdrowymi tkankami otaczającymi zęby. Cukrzyca z jednej strony predysponuje do wystąpienia stanu zapalnego i choroby przyzębia, a  z drugiej, konsekwencją obecności stanu zapalnego w przyzębiu są trudności w wyrównaniu we krwi poziomu cukru.
Już wiele lat temu wiadomym było, że po wyleczeniu chorego przyzębia, można u pacjentów z cukrzycą zmniejszyć dawki podawanej insuliny. Infekcje generalnie rzecz biorąc utrudniają utrzymanie równowagi metabolicznej chorego.
Charakterystyczny i częsty dla cukrzycy wzrost stężenia cukru we krwi, z punktu widzenia biochemicznego, jest odpowiedzialny za zwiększenie sztywności ściany naczyń, zwężenie ich światła, oraz pogorszenie ukrwienia tkanek. Obniża się w ten sposób zdolność do obrony tkanki przed zakażeniem, zdolność gojenia i odbudowy. Promuje to u chorego na cukrzycę występowanie stanów zapalnych. Tak więc cukrzyca, szczególnie źle kontrolowana może być uważana za czynnik predysponujący do rozwoju schorzeń przyzębia. Powoduje ona także pojawienie się flory poddziąsłowej, bardziej agresywnej niż normalna i wywołującej nawracające  ropnie przyzębne.
U chorych na cukrzycę z ciężkim zapaleniem dziąseł i przyzębia, 6-ciokrotnie częściej występuje zła kontrola poziomu glukozy we krwi, niż ma to miejsce u osób zdrowych. Wyleczenie więc obecnego w jamie ustnej stanu zapalnego może przynieść znaczącą poprawę w zakresie kontroli cukru we krwi u tych osób.      

Zwiększenie stężenia substancji pojawiających się w związku z przewlekłym stanem zapalnym dziąseł i przyzębia może wywołać przedwczesny poród przed osiągnięciem przez dziecko prawidłowej masy urodzeniowej.
Ta  niezwykle istotna wskazówka może dzięki  prostym,obowiązkowym zabiegom higienizacji jamy ustnej ciężarnych znacząco zmniejszyć występowanie takich przypadków.

Choroba Pageta charakteryzuje się nadmierną resorpcją kości, szczególnie kości udowej, piszczeli, czaszki, kręgosłupa, co jest efektem nadmiernej aktywności komórek niszczących kości. Przyczynę choroby upatruje się w infekcji wirusowej, czynnikach środowiskowych lub genetycznych. W 5% przypadków dotyczy ona osób po 55 roku życia. Przed kilkoma laty wysunięto hipotezę o możliwości znaczącego udziału w rozwoju tej choroby bakterii (A.actinomycetemcomitans), która uczestniczy w przebiegu stanu zapalnego dziąseł i przyzębia, a dostając się do krwioobiegu może pobudzać komórki niszczące kość.